Nederland heeft officieel te maken met een watertekort. Door de aanhoudende droogte komt er minder water via regen en rivieren binnen. Tegelijkertijd stijgt de vraag naar water tijdens warme zomerdagen. De overheid heeft daarom extra maatregelen genomen om het beschikbare zoete water beter te verdelen.
De situatie werd op 16 juli 2026 opgeschaald naar niveau 2. Dit wordt een feitelijk watertekort genoemd. Rijkswaterstaat, waterschappen, provincies, drinkwaterbedrijven en ministeries werken hierdoor intensiever samen. Zij bepalen per regio welke maatregelen nodig zijn om verdere problemen te voorkomen.
Voor huishoudens betekent dit niet dat er direct geen water meer uit de kraan komt. De drinkwatervoorziening is volgens de overheid nog steeds op orde. Toch wordt iedereen gevraagd om zuinig om te gaan met kraanwater. Daarnaast gelden in verschillende delen van Nederland inmiddels wel echte verboden.
Niet overal gelden dezelfde regels
Het belangrijkste om te weten is dat er geen landelijk sproeiverbod voor alle huishoudens geldt. De regels kunnen per waterschap, provincie en zelfs per deelgebied verschillen. Dat komt doordat sommige gebieden water vanuit grote rivieren kunnen aanvoeren. Hoger gelegen gebieden zijn vaker afhankelijk van regen en grondwater.
Vooral in het oosten en zuiden van Nederland is de situatie kwetsbaar. Op zandgronden zakt regenwater snel weg. Veel beken en sloten worden daar niet aangevuld vanuit grote rivieren. Tijdens een lange droge periode kunnen deze watergangen daardoor snel leeg raken.
Waterschappen kunnen daarom een onttrekkingsverbod instellen. Dat betekent dat inwoners, boeren en bedrijven geen water meer uit sloten, beken, kanalen of andere watergangen mogen halen. Een pomp gebruiken om daarmee een tuin, akker of sportveld te besproeien, kan dan verboden zijn.
Zo geldt bij Waterschap Vallei en Veluwe sinds 12 juni 2026 een verbod in gebieden zonder wateraanvoer. Het verbod geldt daar voor onbepaalde tijd. Gebieden die water uit de IJssel, Nederrijn of Randmeren kunnen ontvangen, zijn deels uitgezonderd. Ook Waterschap Rivierenland stelde een verbod in voor delen van het Rijk van Maas en Waal. Daar zijn de waterstanden sterk gedaald en kan geen extra rivierwater worden aangevoerd.
Dit mag je mogelijk niet meer doen
Woon je in een gebied met een onttrekkingsverbod, dan mag je geen oppervlaktewater gebruiken voor niet-noodzakelijke toepassingen. Je mag bijvoorbeeld geen pomp in een sloot plaatsen om jouw gazon of planten water te geven.
Het verbod kan ook gelden voor het beregenen van landbouwgrond, bomen, paardenweides en sportvelden. Daarnaast kunnen bedrijven worden beperkt bij het gebruik van oppervlaktewater voor productie of koeling. De precieze uitzonderingen staan in het besluit van het plaatselijke waterschap.
Soms gelden uitzonderingen voor het drinken van vee, het blussen van branden of andere noodzakelijke situaties. Dat betekent niet automatisch dat iedere inwoner zomaar water uit een sloot mag blijven halen. Controleer daarom altijd de kaart en regels van jouw eigen waterschap.
Ook grondwater kan onder een verbod vallen. Vooral in delen van Noord-Brabant en Limburg gelden regelmatig beperkingen voor grondwateronttrekking. Een eigen grondwaterpomp of beregeningsput mag daar niet altijd onbeperkt worden gebruikt.
De verboden zijn nodig om te voorkomen dat sloten volledig droogvallen. Ook beschermen ze vissen, planten en andere dieren. Daarnaast kunnen lage grondwaterstanden schade veroorzaken aan natuurgebieden, landbouwgrond en kwetsbare dijken.
Kraanwater gebruiken is meestal niet verboden
Een officieel watertekort betekent niet automatisch dat je jouw tuin niet meer met kraanwater mag sproeien. Ook het wassen van de auto of vullen van een zwembadje is niet landelijk verboden. De overheid geeft hiervoor vooral dringende besparingsadviezen.
Drinkwaterbedrijven kunnen per regio aanvullende oproepen doen. Zij kunnen klanten vragen om tijdelijk geen tuinen te sproeien of zwembadjes te vullen. Dat gebeurt vooral wanneer het leidingnet tijdens piekuren zwaar wordt belast.
De drukte is meestal het grootst tussen 06.00 en 09.00 uur. Ook tussen 18.00 en 22.00 uur wordt veel kraanwater gebruikt. De overheid adviseert om tijdens deze uren geen tuin te sproeien, auto te wassen of zwembadje te vullen. Ook kun je de wasmachine en vaatwasser beter op een rustiger moment gebruiken.
Het gaat daarbij om een advies en niet automatisch om een strafbaar verbod. Je kunt dus niet zomaar een boete krijgen omdat je tijdens droogte kraanwater gebruikt. Daarvoor moet eerst een duidelijke wettelijke of regionale beperking gelden.
De overheid adviseert verder om korter te douchen en alleen volle machines te laten draaien. Een regenton kan helpen om planten met regenwater te verzorgen. Ook kun je de kraan sluiten tijdens tandenpoetsen en het wassen van de auto voorlopig overslaan.
Zo hoog kan een boete worden
Wie een officieel onttrekkingsverbod overtreedt, kan wel degelijk worden bestraft. Handhavers van het waterschap kunnen controleren of iemand illegaal water oppompt. Dat gebeurt bijvoorbeeld na meldingen van omwonenden of tijdens controles in gebieden met ernstige droogte.
De hoogte van een boete is niet overal hetzelfde. Die hangt af van de overtreding, de hoeveelheid water en de omstandigheden. Ook maakt het verschil of iemand particulier of bedrijfsmatig handelt. Een waarschuwing kan voldoende zijn, maar het waterschap kan ook direct optreden.
Naast een geldboete kan een pomp worden stilgelegd. Ook kan iemand verplicht worden om de overtreding onmiddellijk te beëindigen. Bij herhaling of grootschalige onttrekking kunnen de gevolgen zwaarder zijn.
Er bestaat daarom geen vast landelijk bedrag dat voor iedere overtreding geldt. Berichten over een standaardboete van enkele honderden euro’s geven een onvolledig beeld. Het uiteindelijke bedrag wordt bepaald aan de hand van de geldende regels en de ernst van de situatie.
Het is bovendien belangrijk om onderscheid te maken tussen oppervlaktewater en kraanwater. Een onttrekkingsverbod voor sloten betekent niet automatisch dat het verboden is om leidingwater te gebruiken. Daarvoor gelden andere regels.
Waarom het watertekort grote gevolgen heeft
Het watertekort ontstaat door een combinatie van weinig regen, hoge temperaturen en lage rivierafvoeren. Door de warmte verdampt veel water uit de bodem. Tegelijkertijd wordt extra water gebruikt voor tuinen, landbouw, industrie en recreatie.
De lage rivierstanden zorgen ook voor andere problemen. Schepen kunnen minder vracht meenemen en sluizen worden soms minder vaak geopend. Daarmee probeert Rijkswaterstaat te voorkomen dat te veel zoet water naar zee stroomt.
Ook verzilting vormt een risico. Door de lage aanvoer van rivierwater kan zout zeewater verder het land binnendringen. Dat water is minder geschikt voor landbouw, natuur en drinkwaterproductie. De overheid kan daarom stuwen, sluizen en noodpompen anders inzetten.
Toch is er volgens de overheid voorlopig voldoende drinkwater beschikbaar. Huishoudens hoeven dus geen watervoorraden aan te leggen. Hamsteren is niet nodig en kan de druk op het leidingnet juist vergroten.
Wie wil weten welke regels gelden, kan het beste de website van het eigen waterschap raadplegen. Verboden kunnen worden uitgebreid, aangepast of ingetrokken. Daardoor kan een activiteit die vandaag nog is toegestaan, later alsnog worden beperkt.
