Wie de afgelopen jaren sigaretten kocht, merkte direct hoe snel de prijzen opliepen. Roken ontwikkelde zich in korte tijd tot een dure gewoonte. De verwachting was dat deze prijsstijgingen de staatskas zouden spekken. Nieuwe cijfers laten echter een ander beeld zien. De opbrengst uit tabaksaccijns blijkt juist te dalen. Dat zorgt voor een opvallende spanning tussen beleid en resultaat.
Daling inkomsten ondanks stevige accijnsverhoging
De meest recente cijfers tonen een duidelijke terugval in inkomsten uit tabaksaccijns. In 2025 ontving de overheid nog 2,6 miljard euro aan accijnzen. Dat bedrag ligt 15 procent lager dan een jaar eerder. Vergeleken met 2023 is de daling nog scherper zichtbaar. Toen werd een piek bereikt van 3,1 miljard euro. De ontwikkeling staat haaks op de forse prijsverhogingen.
Verwachting botst met werkelijkheid
Op papier lijkt het logisch dat hogere prijzen automatisch meer belastingopbrengsten opleveren. Die redenering blijkt in de praktijk minder eenvoudig. Prijsverhogingen beïnvloeden gedrag op meerdere manieren. Rokers kopen niet alleen minder, maar veranderen ook hun koopgedrag. Dat maakt het effect van accijnsbeleid minder voorspelbaar dan vooraf werd gedacht.
Accijnzen fors omhoog in korte tijd
Sinds begin 2020 zijn de accijnzen op tabak aanzienlijk verhoogd. Het minimumtarief voor sigaretten is verdubbeld naar 390,42 euro per duizend stuks. Dat betekent dat per pakje twintig sigaretten 7,81 euro aan accijns wordt geheven. Bij rooktabak liep de stijging nog sneller op. Daar werd de accijns in dezelfde periode zelfs verdrievoudigd.
Beleidsdoel blijft helder
De overheid heeft met deze prijsverhogingen een duidelijk doel voor ogen. Tabak moet minder aantrekkelijk worden, vooral voor jongeren. Daarnaast moeten bestaande rokers worden gestimuleerd om te stoppen. Accijns wordt gezien als een krachtig instrument binnen het bredere antirookbeleid. De combinatie van prijs en ontmoediging vormt de kern van deze strategie.
Minder rokers drukken de opbrengst
Een belangrijke verklaring voor de dalende accijnsinkomsten ligt in het afnemende aantal rokers. Minder mensen kopen tabak, waardoor het totale verkoopvolume daalt. Dat heeft direct invloed op de belastingopbrengst. Deze ontwikkeling sluit aan bij het beleid, maar heeft tegelijkertijd financiële gevolgen. Minder consumptie betekent automatisch minder inkomsten uit accijnzen.
Grenshandel groeit snel
Naast het dalende aantal rokers speelt grenshandel een steeds grotere rol. Steeds meer mensen kopen hun sigaretten of shag in het buitenland. Deze aankopen leveren geen bijdrage aan de Nederlandse accijnsinkomsten. Vooral in grensregio’s is dit effect sterk zichtbaar. Het prijsverschil met buurlanden maakt deze keuze aantrekkelijk.
Steeds vaker aankopen over de grens
Onderzoek toont aan dat het aantal rokers dat regelmatig in het buitenland koopt, flink is toegenomen. In 2024 gaf ongeveer 12 procent aan vaak of altijd over de grens te kopen. Vier jaar eerder lag dat percentage nog op 5 procent. Ook incidentele aankopen zijn toegenomen. Steeds meer mensen nemen tabak mee tijdens buitenlandse uitstapjes.
Bevestiging vanuit eerder onderzoek
Eerdere studies wijzen in dezelfde richting en bevestigen deze trend. Vooral mensen die dicht bij de grens wonen, maken gebruik van prijsverschillen. Een rit naar Duitsland of België is vaak snel geregeld. Tabak wordt daardoor onderdeel van reguliere grensboodschappen. Dit gedrag beperkt de effectiviteit van nationaal accijnsbeleid.
Sigaretten blijven grootste inkomstenbron
Ondanks veranderingen in gedrag blijven sigaretten de belangrijkste bron van accijnsinkomsten. Meer dan 80 procent van de opbrengst komt uit deze categorie. Rooktabak vormt het grootste deel van de rest. Sigaren spelen financieel slechts een kleine rol. Daardoor hebben veranderingen in sigarettenverkoop direct impact op de totale opbrengst.
Aantal rokers daalt structureel
De daling van het aantal rokers is al langer zichtbaar en zet door. In 2015 rookte nog ongeveer een kwart van de bevolking van twaalf jaar en ouder. In 2025 is dat aandeel gedaald naar ongeveer een zesde. Deze ontwikkeling toont aan dat het antirookbeleid effect heeft. De combinatie van maatregelen beïnvloedt het gedrag zichtbaar.
Vooral dagelijkse rokers stoppen
De afname is vooral te zien bij dagelijkse rokers. Hun aandeel daalde van 18,2 procent in 2015 naar 11,5 procent in 2025. Het aantal niet-dagelijkse rokers bleef relatief stabiel. Deze groep schommelt al jaren rond de 5 tot 6 procent. Het verschil wijst erop dat vooral zware rokers worden geraakt door prijsverhogingen.
Ambitie voor rookvrije generatie
Het beleid is onderdeel van een bredere ambitie richting 2040. De overheid wil dan een rookvrije generatie bereiken. Dat betekent dat maximaal 5 procent van de volwassenen nog rookt. Voor jongeren ligt de lat nog hoger. Het doel is dat zij helemaal niet meer beginnen met roken.
Doel nog niet binnen bereik
Met de huidige cijfers is dat doel nog ver weg. De daling is zichtbaar, maar het tempo blijft een aandachtspunt. Verdere maatregelen lijken noodzakelijk om de ambitie te realiseren. Tegelijkertijd groeit de druk op de inkomstenkant. De combinatie van minder rokers en meer grenshandel maakt de situatie complexer.
Spanningsveld tussen gezondheid en inkomsten
Hier ontstaat een duidelijk spanningsveld binnen het beleid. Enerzijds draagt het bij aan betere volksgezondheid en lagere zorgkosten. Anderzijds dalen de accijnsinkomsten en neemt de voorspelbaarheid af. Het effect van prijsmaatregelen wordt beïnvloed door internationale verschillen. Dat maakt nationale sturing lastiger.
Onzekerheid rond toekomstige opbrengst
De ontwikkeling zorgt voor onzekerheid over toekomstige inkomsten. De overheid kan de accijns blijven verhogen, maar het effect wordt minder zeker. Als grenshandel verder toeneemt, verdwijnt een deel van de opbrengst naar het buitenland. Tegelijkertijd blijft de druk bestaan om roken verder terug te dringen.
Conclusie: duurder maar minder opbrengst
Onder de streep ontstaat een duidelijk beeld van de situatie. Tabak is aanzienlijk duurder geworden en het aantal rokers daalt zichtbaar. Toch levert dit beleid momenteel minder accijnsinkomsten op. De combinatie van gedragsverandering en grenshandel speelt daarin een grote rol. Het resultaat laat zien hoe complex het effect van accijns en zorgverzekering gerelateerd beleid kan zijn.
