Veel mensen krijgen tijdens hun leven te maken met pijn of stijfheid in hun knie. Vaak wordt daarbij gesproken over een versleten knie. De medische naam voor deze aandoening is knieartrose. De klachten komen vaker voor bij ouderen, maar kunnen ook op jongere leeftijd ontstaan.
Een versleten knie begint meestal niet met hevige pijn. De eerste klachten zijn vaak mild en verschijnen geleidelijk. Je knie voelt bijvoorbeeld stijf na het zitten. Ook kun je pijn krijgen bij traplopen, hurken of lang wandelen.
Het is verstandig om vroege signalen serieus te nemen. De klachten kunnen namelijk langzaam toenemen en je dagelijkse activiteiten beperken. Toch betekent kniepijn niet automatisch dat je artrose hebt. Alleen een arts kan vaststellen waar de klachten precies vandaan komen.
Wat is een versleten knie?
Je kniegewricht vormt de verbinding tussen je bovenbeen en onderbeen. Ook je knieschijf, spieren, pezen en kniebanden spelen daarbij een belangrijke rol. Samen zorgen zij ervoor dat je het been kunt buigen en strekken. Ook helpen ze om de knie stevig te houden.
Aan de uiteinden van de botten zit een glad laagje kraakbeen. Dit kraakbeen zorgt ervoor dat de botdelen soepel langs elkaar bewegen. Het werkt daarnaast als een soort schokdemper. Daardoor worden klappen tijdens lopen, springen en traplopen beter opgevangen.
Bij knieartrose verandert de kwaliteit van het kraakbeen. Het wordt dunner en minder glad. Hierdoor kan het gewricht minder soepel bewegen. De knie kan daardoor pijn gaan doen of stijf aanvoelen.
Wanneer de aandoening langer bestaat, kan ook het bot veranderen. Soms groeit er extra bot aan de randen van het gewricht. Hierdoor kan de knie breder worden. Ook kunnen er periodes met irritatie en zwelling ontstaan.
De term slijtage kan trouwens een verkeerd beeld geven. Het kraakbeen verdwijnt niet simpelweg door normaal gebruik. Verschillende lichamelijke en erfelijke factoren spelen waarschijnlijk een rol. De precieze oorzaak is niet altijd duidelijk.
Artrose gaat niet meer over. Dat betekent echter niet dat de klachten voortdurend even ernstig blijven. Sommige mensen hebben wekenlang weinig pijn. Daarna kan de knie tijdelijk weer gevoeliger of stijver worden.
Waardoor ontstaat knieartrose?
De kans op knieartrose wordt groter naarmate iemand ouder wordt. Toch is leeftijd niet de enige mogelijke oorzaak. Ook jongere mensen kunnen klachten ontwikkelen. Dat gebeurt bijvoorbeeld na een ernstig knieletsel of een eerdere operatie.
Een beschadiging van de meniscus of kruisband kan het risico verhogen. Hetzelfde geldt voor een botbreuk in of rond de knie. Door zo’n blessure kan de belasting veranderen. Het kraakbeen kan daardoor jaren later sneller achteruitgaan.
Ook zwaar lichamelijk werk kan invloed hebben. Denk aan werk waarbij iemand vaak moet knielen, tillen of hurken. De knie wordt dan regelmatig zwaar belast. Dat betekent niet dat iedere harde werker automatisch artrose krijgt.
Deze factoren kunnen het risico op knieartrose vergroten:
- Je bent ouder dan 45 jaar.
- Je hebt overgewicht.
- Je hebt jarenlang zwaar lichamelijk werk gedaan.
- Je hebt eerder een ernstige knieblessure gehad.
- Je bent eerder aan je knie geopereerd.
- Een kruisband of meniscus is beschadigd.
- Artrose komt vaker binnen jouw familie voor.
- Je hebt een andere gewrichtsziekte, zoals reumatoïde artritis.
- Je beoefent jarenlang sport op een zeer hoog niveau.
Vrouwen krijgen vaker knieartrose dan mannen. Ook erfelijke aanleg kan belangrijk zijn. Vooral artrose op jonge leeftijd komt soms binnen meerdere generaties voor.
Overgewicht verhoogt de druk op het kniegewricht. De knie moet bij iedere stap meer lichaamsgewicht opvangen. Daardoor kunnen bestaande klachten sneller merkbaar worden. Afvallen kan bij overgewicht helpen om de pijn te verminderen.
Eerste symptomen van een versleten knie
De eerste symptomen ontstaan meestal langzaam. Daardoor worden ze in het begin niet altijd herkend. Mensen denken bijvoorbeeld dat zij verkeerd hebben gelegen. Ook worden klachten soms toegeschreven aan sporten, wandelen of een drukke werkdag.
Startpijn is een veelvoorkomend vroeg signaal. Je voelt dan pijn zodra je na rust weer begint te bewegen. Dat kan gebeuren wanneer je uit bed komt. Ook opstaan na lang zitten kan pijnlijk zijn.
Na enkele stappen wordt de knie vaak soepeler. De pijn kan dan tijdelijk afnemen. Dat betekent niet dat het probleem verdwenen is. Bij zware of langdurige belasting kunnen de klachten later terugkeren.
Dit zijn mogelijke eerste symptomen van knieartrose:
- Pijn en stijfheid na het opstaan.
- Stijfheid nadat je lange tijd hebt gezeten.
- Pijn tijdens of na een lange wandeling.
- Pijn bij traplopen, bukken of hurken.
- Moeite met knielen.
- Een knie die minder ver buigt.
- Moeite met het volledig strekken van je been.
- Een dikke of warm aanvoelende knie.
- Meer pijn na zware belasting.
- Een schurend, krakend of knarsend gevoel.
- Vermoeide of zwaar aanvoelende benen.
Een krakend geluid betekent niet automatisch dat je knie versleten is. Ook gezonde knieën kunnen soms geluid maken. Vooral pijn, stijfheid en bewegingsbeperking zijn belangrijk. Bespreek aanhoudende klachten daarom met je huisarts.
De pijn zit vaak aan de binnenkant van de knie. Toch kan ook de buitenkant gevoelig zijn. Sommige mensen voelen pijn door de hele knie. De plek hangt af van het aangetaste deel.
Bij irritatie kan vocht in het gewricht ontstaan. De knie wordt dan dikker en soms warmer. Vaak doet bewegen op dat moment meer pijn. De zwelling kan na rust weer afnemen.
Wanneer de artrose verder toeneemt, kunnen andere problemen ontstaan:
- Het gevoel dat de knie plotseling wegzakt.
- Een onzeker of instabiel gevoel tijdens het lopen.
- Steeds minder bewegingsruimte in het gewricht.
- Moeite met fietsen, wandelen of autorijden.
- Nachtelijke pijn of slecht slapen.
- Het gevoel dat de knie op slot zit.
- Een verandering van de beenstand.
- Het ontstaan van O-benen of X-benen.
Kun je de knie opeens helemaal niet meer strekken? Neem dan contact op met de huisarts. Een knie die plotseling blokkeert, kan ook door een meniscusprobleem komen.
Behandeling van knieartrose
Een arts kijkt eerst naar je klachten en onderzoekt de knie. Vaak kan de huisarts daarmee al een goede inschatting maken. Een röntgenfoto is bij beginnende klachten niet altijd nodig. De ernst van pijn is bovendien niet altijd zichtbaar op een foto.
De behandeling begint meestal zonder operatie. Het doel is om de pijn te verminderen. Daarnaast probeert men de spieren sterker te maken. Sterke spieren kunnen de knie beter ondersteunen.
Bewegen blijft daarom belangrijk, ook wanneer je knie gevoelig is. Volledige rust kan juist zorgen voor meer stijfheid. Kies activiteiten waarbij de knie niet voortdurend zwaar wordt belast. Wandelen, fietsen en zwemmen zijn vaak geschikte mogelijkheden.
Een behandeling kan bestaan uit:
- Dagelijks voldoende blijven bewegen.
- Gerichte oefeningen voor de beenspieren.
- Begeleiding door een fysiotherapeut of oefentherapeut.
- Afvallen wanneer je overgewicht hebt.
- Het aanpassen van belastende activiteiten.
- Pijnstillers gebruiken na overleg met een arts.
- Een ontstekingsremmende prik in de knie.
- Onderzoek door een orthopedisch chirurg.
Een fysiotherapeut kan helpen om de knie verantwoord te gebruiken. Je leert oefeningen voor kracht, stabiliteit en beweeglijkheid. Ook kan de therapeut kijken naar je houding en looppatroon. Hierdoor kunnen dagelijkse handelingen gemakkelijker worden.
Probeer iedere dag ongeveer een halfuur actief te bewegen. Je mag dat ook over kortere momenten verdelen. Bouw beweging rustig op wanneer je veel klachten hebt. Stop niet direct bij lichte gevoeligheid, maar forceer de knie niet.
Bij overgewicht kan gewichtsverlies verschil maken. Minder lichaamsgewicht betekent minder druk op de knieën. Hierdoor kan bewegen gemakkelijker en minder pijnlijk worden. Een diëtist of leefstijlprogramma kan daarbij ondersteuning bieden.
Wanneer bewegen onvoldoende helpt, kan een arts pijnstilling adviseren. Soms wordt een ontstekingsremmende injectie gegeven. Zo’n prik helpt meestal tijdelijk. Hij wordt vooral overwogen bij veel pijn of een ontstoken knie.
Gebruik medicijnen nooit zomaar langdurig op eigen initiatief. Pijnstillers kunnen bijwerkingen geven en zijn niet voor iedereen geschikt. Bespreek daarom met een arts of apotheker wat verantwoord is.
Wanneer is een kunstknie nodig?
Een operatie is meestal pas aan de orde bij ernstige klachten. Andere behandelingen moeten eerst onvoldoende geholpen hebben. Ook moet de pijn grote invloed hebben op het dagelijkse leven. Denk aan nauwelijks kunnen lopen of slecht slapen.
In het ziekenhuis onderzoekt een orthopedisch chirurg de knie. Meestal wordt daar wel een röntgenfoto gemaakt. De arts bekijkt vervolgens welke behandeling mogelijk is. Samen bespreek je de voordelen, nadelen en risico’s.
Niet iedereen krijgt een volledige kunstknie. Soms is alleen één gedeelte van het gewricht beschadigd. In dat geval kan een halve knieprothese mogelijk zijn. De keuze hangt af van de plaats en ernst van de artrose.
Een kunstknie vervangt de beschadigde delen van het kniegewricht. De prothese bestaat meestal uit metalen onderdelen en hard kunststof. Na de operatie begint een periode van herstel. Bewegen en oefenen spelen daarbij een grote rol.
De pijn neemt na de operatie meestal geleidelijk af. Toch is het resultaat niet bij iedereen hetzelfde. Sommige mensen houden pijn of kunnen minder ver buigen. Ook bestaan risico’s op infecties, bloedingen en trombose.
Een volledige kunstknie werkt meestal vijftien tot twintig jaar goed. Soms blijft de prothese langer bruikbaar. Jongere patiënten hebben daardoor vaker later een tweede operatie nodig. Zo’n vervangende operatie kan ingewikkelder zijn.
Een kunstknie is daarom geen snelle oplossing voor iedere knieklacht. De operatie wordt vooral overwogen bij ernstige artrose. Ook moeten andere behandelingen onvoldoende resultaat geven. De beslissing wordt altijd samen met de arts genomen.
Maak een afspraak met je huisarts wanneer de klachten erger worden. Doe dat ook bij plotselinge zwelling of hevige pijn. De huisarts kan onderzoeken of artrose waarschijnlijk is. Daarna kunnen jullie samen bepalen welke aanpak het beste past.
Bron: Margriet
