Ongeveer 650 zelfstandigen die intensief betrokken waren bij het afhandelen van de toeslagenaffaire, worden nu geconfronteerd met onverwachte financiële gevolgen. Terwijl zij zich maandenlang richtten op dossiers, herstelbrieven en gesprekken met gedupeerden, dreigen nu naheffingen en mogelijke boetes. De situatie leidt tot groeiende onrust onder betrokkenen, mede omdat zij destijds juist werden gevraagd om de hersteloperatie draaiende te houden.
Strengere handhaving treft ook overheid
Sinds begin 2025 voert de Belastingdienst strengere controles uit op schijnzelfstandigheid. Deze controles waren eerder vooral gericht op bedrijven, maar raken nu ook situaties binnen de overheid zelf. Daarbij wordt gekeken of zelfstandigen feitelijk functioneren als werknemers. Dat lijkt bij deze groep het geval te zijn geweest, waardoor de kans op naheffingen aanzienlijk toeneemt.
Werkzaamheden vergelijkbaar met loondienst
Veel zelfstandigen werkten in de praktijk op dezelfde manier als ambtenaren binnen de Dienst Toeslagen. Zij draaiden mee in teams, werkten met interne systemen en volgden vaste roosters. Ook ontvingen zij aansturing vanuit de organisatie. Juist deze kenmerken worden door de Belastingdienst gebruikt om te bepalen of er sprake is van schijnzelfstandigheid, wat fiscale consequenties kan hebben.
Cruciale rol tijdens hersteloperatie
Aan het einde van 2024 deed de Dienst Toeslagen een dringend beroep op deze groep zelfstandigen om hun werkzaamheden voort te zetten. Zonder hun inzet dreigde de toch al vertraagde hersteloperatie verder vast te lopen. De boodschap was duidelijk: hun bijdrage was essentieel om gedupeerden sneller duidelijkheid te bieden en achterstanden weg te werken.
Toezeggingen blijken niet houdbaar
Volgens betrokkenen werd destijds aangegeven dat eventuele fiscale risico’s niet bij de zelfstandigen zouden worden neergelegd. Daarmee werd geprobeerd onzekerheid weg te nemen en continuïteit te waarborgen. Inmiddels blijkt dat deze toezegging niet wordt nagekomen. De kosten van naheffingen en mogelijke boetes worden alsnog bij de zelfstandigen zelf gelegd.
Oplopende bedragen zorgen voor zorgen
Intermediair Vanberkel Professionals berekende dat de financiële gevolgen per persoon kunnen oplopen tot circa 10.000 euro. In totaal gaat het mogelijk om een bedrag van ongeveer zes miljoen euro. Deze kosten bestaan uit verschillende fiscale correcties, waaronder loonheffingen en premies die normaal door een werkgever worden afgedragen.
Begrip schijnzelfstandigheid centraal
Schijnzelfstandigheid ontstaat wanneer iemand als zelfstandige wordt ingehuurd, maar feitelijk werkt onder omstandigheden die lijken op loondienst. Denk aan beperkte zelfstandigheid, vaste werktijden en directe aansturing. In deze situatie zouden veel betrokkenen nauwelijks te onderscheiden zijn geweest van vaste medewerkers, wat de huidige fiscale beoordeling verklaart.
Stilte vanuit het ministerie
Op vragen over de veranderde houding en het niet nakomen van eerdere toezeggingen, geeft het ministerie geen inhoudelijke toelichting. Staatssecretaris Eelco Eerenberg verwijst via een woordvoerder naar fiscale geheimhoudingsregels. Hierdoor blijft onduidelijk waarom eerdere afspraken niet worden nagekomen, wat de frustratie onder betrokkenen verder vergroot.
Overheid benadrukt eigen verantwoordelijkheid
Staatssecretaris Sandra Palmen stelt dat de overheid zich, net als andere partijen, moet houden aan geldende wet- en regelgeving. Volgens haar hoort daarbij een voorbeeldfunctie. Tegelijkertijd wringt deze boodschap met eerdere signalen dat de financiële risico’s niet bij de zelfstandigen zouden worden neergelegd.
Grote onzekerheid onder zelfstandigen
De betrokken zelfstandigen verkeren in onzekerheid over hun financiële positie. Voor velen komt een naheffing bovenop bestaande kosten en wisselende inkomsten. Intermediairs geven aan dat gesprekken met het ministerie tot nu toe geen oplossing hebben opgeleverd. De situatie wordt door sommigen als onverbiddelijk ervaren.
Geldstroom binnen overheid roept vragen op
Opvallend is dat de financiële gevolgen zich binnen dezelfde overheidsstructuur lijken af te spelen. Terwijl de Dienst Toeslagen extra capaciteit nodig had, legt de Belastingdienst nu naheffingen op. Hierdoor ontstaat het beeld dat verschillende onderdelen van de overheid tegenover elkaar staan, met zelfstandigen als tussenpartij.
Impact op toekomstig werk voor overheid
De situatie kan gevolgen hebben voor de bereidheid van zelfstandigen om voor de overheid te werken. Als het risico op naheffingen en fiscale onzekerheid toeneemt, kan dat invloed hebben op toekomstige projecten. Vooral bij complexe dossiers, zoals de toeslagenaffaire, is de inzet van externe krachten vaak essentieel.
Spanningsveld rond flexibel werken zichtbaar
De kwestie legt een breder probleem bloot rond flexibel werken binnen de overheid. Enerzijds is er behoefte aan tijdelijke inzet van zelfstandigen, anderzijds wordt strenger gecontroleerd op schijnzelfstandigheid. Dit spanningsveld zorgt voor onzekerheid en kan de uitvoering van grote projecten bemoeilijken.
Onzekerheid over verdere stappen
Of er alsnog een regeling of compromis komt, blijft voorlopig onduidelijk. Voor de betrokken zelfstandigen draait het niet alleen om geld, maar ook om vertrouwen in gemaakte afspraken. De komende periode zal moeten uitwijzen of er alsnog duidelijkheid komt of dat de situatie verder escaleert.
