Een beroerte is een ernstige aandoening die vooral bij oudere mensen veel voorkomt. Het is zelfs een van de belangrijkste doodsoorzaken bij mensen boven de zestig. Toch weten veel mensen niet precies waar ze op moeten letten. Dat is jammer, want snel reageren kan het verschil maken tussen herstel en blijvende schade.
Bij een beroerte gaat er iets mis met de bloedtoevoer naar de hersenen. Een deel van de hersenen krijgt dan tijdelijk of langdurig te weinig zuurstof. Daardoor kunnen hersencellen beschadigd raken of afsterven. Hoe langer dat duurt, hoe groter de schade kan worden.
Neuroloog Caroline Loos van het Universitair Ziekenhuis Antwerpen legt uit dat er verschillende soorten beroertes zijn. Meestal gaat het om een bloedprop die een bloedvat afsluit. Maar soms ontstaat een beroerte door een bloeding in de hersenen. In beide gevallen is het belangrijk om meteen hulp te zoeken.
Herken de signalen op tijd
Volgens neuroloog Caroline Loos ontstaat de meeste schade wanneer een bloedvat wordt afgesloten. Dat gebeurt door een klonter in het bloed. Daardoor komt er geen zuurstofrijk bloed meer bij een deel van de hersenen. Deze vorm wordt een ischemische beroerte genoemd.
Ongeveer tachtig procent van alle beroertes is van dit type. De andere vorm is een hersenbloeding. Daarbij scheurt een bloedvat in de hersenen. Ook dat kan heel gevaarlijk zijn, omdat de hersenen dan onder druk komen te staan.
De klachten bij een beroerte kunnen plotseling ontstaan. Een scheve mond is een bekend signaal. Ook wartaal, verward spreken of niet goed uit je woorden komen kan wijzen op een beroerte. Daarnaast kan iemand ineens een arm niet meer goed bewegen.
Andere klachten zijn duizeligheid, problemen met kijken of uitval in het gezicht. Soms lijkt iemand verward of reageert die persoon anders dan normaal. Dat kan heel beangstigend zijn. Toch is het dan belangrijk om niet af te wachten.
Als deze klachten langer dan een kwartier aanhouden, moet je direct een ambulance bellen. Wachten tot het vanzelf overgaat kan gevaarlijk zijn. Bij een beroerte telt elke minuut. Hoe sneller iemand wordt behandeld, hoe groter de kans op herstel.
Caroline Loos benadrukt dat tijd echt van levensbelang is. Bij een beroerte door een bloedklonter gaan hersencellen razendsnel verloren. Per minuut kunnen er miljoenen neuronen beschadigd raken. Dat laat zien hoe ernstig de situatie is.
De gevolgen kunnen groot zijn
Wereldwijd krijgen elk jaar miljoenen mensen een beroerte. Volgens Loos gaat het om ongeveer vijftien miljoen mensen per jaar. In België krijgen jaarlijks ongeveer 25.000 mensen hiermee te maken. Dat zijn gemiddeld zo’n zestig mensen per dag.
De gevolgen zijn vaak zwaar. Een groot deel van de slachtoffers overlijdt binnen het jaar. Mensen die een beroerte overleven, herstellen lang niet altijd volledig. Meer dan de helft houdt er een beperking aan over.
Die beperkingen kunnen heel verschillend zijn. Sommige mensen krijgen last van vermoeidheid en weinig energie. Anderen merken dat hun geheugen minder goed werkt. Ook stemmingswisselingen, prikkelbaarheid en concentratieproblemen komen vaak voor.
Daarnaast kunnen er lichamelijke klachten ontstaan. Denk aan spasmen, verlammingen of moeite met lopen. Sommige patiënten hebben daarna een wandelstok nodig. Anderen zijn afhankelijk van een rolstoel of extra zorg.
Voor oudere mensen kan een beroerte grote gevolgen hebben voor hun zelfstandigheid. Soms kunnen zij niet meer thuis blijven wonen. De zorg wordt dan te zwaar voor familie of mantelzorgers. In dat geval kan een woonzorgcentrum nodig zijn.
De impact van een beroerte gaat dus veel verder dan het ziekenhuis. Het verandert vaak het dagelijks leven van de patiënt. Ook partners, kinderen en andere naasten krijgen ermee te maken. Daarom is voorkomen minstens zo belangrijk als behandelen.
Vooral ouderen lopen risico
Een beroerte kan in principe iedereen treffen. Toch komt het veel vaker voor bij oudere mensen. Professor Loos noemt het daarom vooral een ouderdomsziekte. Bij zestigplussers hoort het bij de belangrijkste doodsoorzaken.
Dat komt onder meer doordat risicofactoren toenemen met de leeftijd. Ouderen bewegen vaak minder dan vroeger. Ook hoge bloeddruk en een te hoog cholesterol komen vaker voor. Juist die factoren vergroten de kans op een beroerte sterk.
Hartritmestoornissen spelen ook een grote rol. Die ontstaan vaker wanneer het hart ouder wordt. Door slijtage kan het hartritme onregelmatig worden. Daardoor kunnen makkelijker bloedklonters ontstaan.
Die klonters kunnen via het bloed naar de hersenen gaan. Daar kunnen ze een bloedvat afsluiten. Op dat moment ontstaat er een beroerte. Daarom is het belangrijk om hartproblemen serieus te nemen.
Toch betekent ouder worden niet automatisch dat je een beroerte krijgt. Veel risicofactoren kun je namelijk beïnvloeden. Door gezonder te leven, kun je de kans flink verkleinen. Volgens Loos kan een groot deel van de beroertes zelfs worden voorkomen.
Dat is goed nieuws. Het betekent dat je zelf invloed hebt op je gezondheid. Kleine aanpassingen kunnen op lange termijn veel verschil maken. Zeker wanneer je op tijd begint en het volhoudt.
Zo verklein je het risico
Een hoge bloeddruk is de belangrijkste risicofactor voor een beroerte. Het lastige is dat je daar vaak niets van merkt. Je kunt dus jarenlang met een te hoge bloeddruk rondlopen. Daarom is regelmatig controleren heel belangrijk.
Een hoge bloeddruk kan ontstaan door te weinig beweging, stress en overgewicht. Ook roken en te veel alcohol kunnen meespelen. Daarnaast kan veel zout eten de bloeddruk verhogen. Sommige pijnstillers kunnen eveneens invloed hebben.
Stoppen met roken is ook een belangrijke stap. Rokers hebben veel meer kans op een beroerte. Ook meeroken kan het risico verhogen. Wie wil stoppen, kan zich daar het beste goed op voorbereiden.
Professionele hulp kan daarbij veel verschil maken. Denk aan begeleiding van een huisarts, coach of stoppen-met-rokenprogramma. Stoppen is niet altijd makkelijk. Toch is het een van de beste keuzes voor je bloedvaten.
Ook cholesterol verdient aandacht. Je lichaam heeft cholesterol nodig, maar te veel slecht cholesterol is gevaarlijk. Vooral LDL-cholesterol kan problemen geven. Het kan bijdragen aan vernauwingen in de bloedvaten.
Een mediterraan eetpatroon kan helpen om het cholesterol gezonder te houden. Daarbij eet je veel groenten, fruit, noten en volkorenproducten. Ook olie en vette vis passen daarbij. Bewerkte voeding en veel vlees kun je beter beperken.
Als voeding alleen niet genoeg helpt, kan een arts medicijnen voorschrijven. Dat is niet altijd nodig, maar soms wel verstandig. Zeker wanneer het risico op hart- en vaatziekten hoog is. Een arts kan beoordelen wat nodig is.
Gezonde gewoontes maken verschil
Overgewicht verhoogt de kans op een beroerte. Dat komt doordat het vaak samengaat met andere problemen. Denk aan hoge bloeddruk, suikerziekte en verstoringen in de stofwisseling. Samen zorgen die factoren voor extra belasting van het lichaam.
Wie te zwaar is, hoeft niet meteen enorm veel af te vallen. Een gewichtsverlies van vijf tot tien procent kan al helpen. Doe dat liever rustig en haalbaar. Een diëtist kan daarbij goede begeleiding geven.
Bewegen is minstens zo belangrijk. Probeer per week minimaal 150 minuten actief te zijn. Dat hoeft niet meteen zwaar sporten te zijn. Wandelen, fietsen en traplopen tellen ook mee.
Je kunt beweging makkelijk in je dag verwerken. Neem vaker de trap in plaats van de lift. Ga lopend of met de fiets naar de winkel. Maak na het eten een korte wandeling van een kwartier.
Ook alcohol speelt een rol. Overmatig drinken verhoogt het risico op een beroerte. Bij een deel van de patiënten is te veel alcohol een belangrijke factor. Minder drinken kan het risico juist verlagen.
Een goede nachtrust hoort ook bij gezonde hersenen en bloedvaten. Probeer zeven tot negen uur per nacht te slapen. Slecht slapen kan invloed hebben op je bloeddruk en herstel. Ook je geheugen en energie hebben slaap nodig.
Beperk daarom schermtijd voor het slapengaan. Drink later op de dag niet te veel cafeïne. Wie veel snurkt, kan zich beter laten controleren. Snurken kan namelijk wijzen op ademstops tijdens de slaap.
Die ademstops kunnen de kans op hoge bloeddruk verhogen. En een hoge bloeddruk vergroot weer het risico op een beroerte. Daarom is slaap niet alleen belangrijk voor je humeur. Het is ook belangrijk voor je hart en hersenen.
Een beroerte komt vaak plotseling, maar het risico bouwt zich meestal langzaam op. Juist daarom is preventie zo belangrijk. Door bloeddruk, cholesterol, gewicht en leefstijl serieus te nemen, kun je veel doen.
Het belangrijkste blijft dat je de signalen herkent. Een scheve mond, verlamde arm of verwarde spraak zijn alarmsignalen. Wacht dan niet af en bel direct hulp. Bij een beroerte telt elke minuut.
Bron:Â Margriet
