Wie probeert af te vallen, ervaart vaak hetzelfde patroon: eerst succes, daarna onvermijdelijke terugval. Kilo’s verdwijnen tijdelijk, maar keren later terug, soms zelfs versterkt. Dat proces voelt als falen, maar volgens neurowetenschappelijk onderzoek ligt de oorzaak elders. Het probleem zit niet in discipline of motivatie, maar in de manier waarop het brein het lichaamsgewicht bewaakt. Wetenschappers stellen dat het lichaam actief ingrijpt zodra gewichtsverlies te ver doorschiet.
Neurobiologen Sandra Aamodt en Michel Desmurget onderzochten jarenlang hoe het brein reageert op diëten. Hun conclusie is helder: klassieke diëten werken zelden blijvend. Het brein ziet fors gewichtsverlies als een bedreiging en komt in actie.
Die reactie is diep biologisch verankerd en gericht op overleving. Afvallen wordt daardoor geen rationeel proces, maar een strijd tegen ingebouwde beschermingsmechanismen die voortdurend op de achtergrond actief blijven.
Interne thermostaat van het lichaam
Volgens Sandra Aamodt beschikt ieder mens over een persoonlijk gewichtsbereik, ook wel het set point genoemd. Dat bereik wordt bepaald door genetische aanleg en levensgeschiedenis. Zolang het gewicht binnen die bandbreedte blijft, ervaart het brein rust.
Zodra iemand daaronder komt door streng diëten, grijpt de hypothalamus in. Het lichaam denkt niet: “Hoera, ik pas weer in die jeans”, maar: “Help, er is een hongersnood!”.
Verdediging tegen gewichtsverlies
Wanneer de hypothalamus een daling van energiereserves registreert, schakelt het lichaam direct over op verdediging. De stofwisseling vertraagt, waardoor zelfs in rust minder calorieën worden verbrand.
Tegelijk nemen hongerprikkels toe en wordt eten aantrekkelijker gemaakt. Vooral vet en suiker activeren het beloningssysteem sterk. Dit verklaart waarom mensen na een crashdieet vaak niet alleen aankomen, maar zwaarder eindigen dan voorheen.
Mindful eten als alternatief
Sandra Aamodt spreekt niet alleen als wetenschapper, maar ook vanuit persoonlijke ervaring. Jarenlang kende zij hetzelfde jojo-effect, totdat ze de strijd met haar lichaam losliet.
In haar TED Talk en publicaties pleit ze voor mindful eten. Door te eten bij honger en te stoppen bij verzadiging verdween de constante stress rondom voedsel. Zonder strikte regels stabiliseerde haar gewicht zich op een natuurlijker en gezonder niveau.
Langzaam het brein herprogrammeren
Michel Desmurget kiest een andere invalshoek, maar deelt de wetenschappelijke basis. In zijn boek L’anti-régime stelt hij dat het set point wel kan verschuiven, mits dat uiterst geleidelijk gebeurt.
Zijn methode vermijdt plotselinge tekorten die het brein alarmeren. Door minimale aanpassingen, volwaardige voeding en regelmatige weegmomenten krijgt het brein nieuwe informatie. Zo past het lichaam zich langzaam aan zonder in paniek te raken.
Waarom verleidingen zo sterk werken
Beide onderzoekers wijzen op de rol van gewoontevorming en stress. Het brein is geprogrammeerd om vet en suiker als beloning te zien. Bij vermoeidheid of spanning neemt het primitieve brein het over van rationele controle.
Daardoor wint snelle bevrediging het vaak van gezonde keuzes. Wilskracht alleen blijkt onvoldoende. Duurzame verandering vraagt om een aangepaste omgeving en nieuwe routines zonder voortdurende restricties.
Mildheid als sleutel tot blijvend resultaat
De kernboodschap uit dit onderzoek is opvallend mild. Het jojo-effect is geen persoonlijk falen, maar een teken van een lichaam dat goed functioneert. Wie blijvend wil veranderen, moet samenwerken met de eigen biologie.
Of de keuze nu valt op intuïtief eten of een zeer geleidelijke aanpak, succes vraagt geduld en begrip. Niet strijd, maar consistentie en zelfzorg vormen de basis voor stabiel gewichtsbeheer.
