Een overlijden zet je wereld op z’n kop. Terwijl je nog midden in het regelen van de uitvaart zit en probeert te bevatten wat er is gebeurd, ligt er vaak al een envelop op de mat van de Belastingdienst. Aangifte erfbelasting. Termijnen. Waardebepalingen. Vrijstellingen. Het voelt soms alsof je in een administratieve storm terechtkomt terwijl je hoofd er helemaal niet naar staat.
Daarom is er vanaf 1 januari 2026 een belangrijke wijziging die voor veel nabestaanden lucht geeft: de termijn voor het doen van aangifte erfbelasting wordt flink verlengd. En dat maakt in de praktijk meer verschil dan je misschien denkt.
Van acht naar twintig maanden: wat verandert er precies?
Tot en met 2025 gold in de meeste gevallen dat je binnen acht maanden na het overlijden aangifte erfbelasting moest doen. Die acht maanden lijken misschien lang, maar in werkelijkheid zijn ze vaak zo voorbij.
Denk aan het verzamelen van bankgegevens, het laten taxeren van een woning, het achterhalen van schulden, het controleren van een testament en het bespreken van keuzes met andere erfgenamen. Zeker bij samengestelde gezinnen of complexe vermogensconstructies kan dat behoorlijk wat tijd kosten.
Vanaf 1 januari 2026 wordt die termijn verlengd naar twintig maanden. Dat betekent dat nabestaanden aanzienlijk meer ruimte krijgen om alles zorgvuldig te regelen, zonder dat de klok continu doortikt.
Waarom deze wijziging belangrijk is
De verlenging naar twintig maanden is niet zomaar een technische aanpassing. In de praktijk voorkomt het dat mensen onder tijdsdruk beslissingen nemen die later fiscaal ongunstig blijken te zijn.
Bijvoorbeeld:
Een woning te snel verkopen zonder goede waardebepaling
Geen gebruik maken van bepaalde vrijstellingen
Onvoldoende rekening houden met schulden of legaten
Fiscale optimalisatie tussen partner en kinderen missen
Meer tijd betekent ook meer ruimte voor overleg en professioneel advies. Dat is vooral prettig als de onderlinge verhoudingen gevoelig liggen of als er discussie ontstaat over de verdeling.
Wanneer moet je eigenlijk aangifte doen?
Veel mensen denken dat aangifte erfbelasting altijd verplicht is. Dat is niet zo.
De Belastingdienst stuurt meestal binnen vier maanden na het overlijden een aangiftebrief. In die brief staat of je aangifte moet doen. Maar ook als je geen brief ontvangt, kan aangifte toch verplicht zijn.
Je moet aangifte doen als:
De waarde van jouw erfdeel hoger is dan de geldende vrijstelling
Je erfgenaam bent en vermoed dat je boven de vrijstelling uitkomt
Is jouw erfdeel lager dan de vrijstelling die voor jouw situatie geldt? Dan hoef je geen aangifte te doen.
Let wel op: bij overlijdens vóór 1 januari 2026 geldt in principe nog de oude termijn van acht maanden. De datum van overlijden is dus bepalend, niet het moment waarop je de brief ontvangt.
Wie regelt de aangifte?
In theorie zijn alle erfgenamen samen verantwoordelijk voor de aangifte. In de praktijk wordt het meestal door één persoon gedaan.
Is er een executeur in het testament benoemd? Dan is deze verplicht om de aangifte te verzorgen. De executeur is bovendien hoofdelijk aansprakelijk voor de betaling van de erfbelasting. Hij of zij dient één gezamenlijke aangifte in voor alle erfgenamen.
Is er geen executeur? Dan neemt vaak de langstlevende partner of een van de kinderen de rol op zich. Dat voorkomt dat meerdere mensen afzonderlijk gegevens moeten verzamelen en berekenen.
Lukt dat niet of is de nalatenschap complex? Dan kan een notaris of fiscaal adviseur worden ingeschakeld. Houd er wel rekening mee dat daar kosten aan verbonden zijn, meestal een uurtarief of een percentage van de nalatenschap.
Hoe wordt erfbelasting berekend?
De hoogte van de erfbelasting hangt af van twee hoofdvragen:
Wat is jouw relatie tot de overledene?
Hoe groot is jouw erfdeel?
Partners hebben de hoogste vrijstelling. In veel gevallen betalen zij helemaal geen erfbelasting, omdat hun vrijstelling ruim boven de gemiddelde erfenis ligt.
Kinderen hebben een lagere vrijstelling dan partners, maar een hogere dan bijvoorbeeld broers, zussen of vrienden. Daarnaast geldt: hoe verder de familieband, hoe hoger het belastingtarief meestal uitvalt.
Je betaalt alleen belasting over het bedrag dat boven jouw persoonlijke vrijstelling uitkomt. Dat is een belangrijk detail, want veel mensen denken dat ze over het hele erfdeel belasting moeten betalen.
Praktische voordelen van de langere termijn
Wat kun je concreet doen met die extra twaalf maanden?
Allereerst geeft het ruimte om de woning zorgvuldig te laten taxeren. De WOZ-waarde kan worden gebruikt, maar soms is een andere waardering gunstiger. Dat vraagt tijd en overleg.
Daarnaast kun je beter plannen hoe en wanneer bezittingen worden verkocht. Denk aan beleggingen of een tweede woning. Onder tijdsdruk verkoop je sneller tegen een minder gunstige prijs.
Ook biedt het ruimte om schulden goed in kaart te brengen. Schulden verminderen namelijk de grondslag waarover erfbelasting wordt berekend.
En misschien wel het belangrijkste: je krijgt emotionele ademruimte. Administratieve beslissingen nemen terwijl je nog midden in rouw zit, is zwaar. Twintig maanden geeft simpelweg meer menselijkheid in het systeem.
Let op bij samengestelde gezinnen
In samengestelde gezinnen kan de erfbelasting ingewikkeld zijn. Bijvoorbeeld wanneer er kinderen uit een eerdere relatie zijn of wanneer er sprake is van een tweetrapsmaking in het testament.
De langere termijn maakt het makkelijker om:
Het testament goed te laten analyseren
Fiscale doorschuifmogelijkheden te bekijken
De verdeling juridisch en fiscaal correct te regelen
Hier kan een notaris of estate planner echt waarde toevoegen.
Veelgemaakte fouten bij erfbelasting
Ondanks de verruiming van de termijn blijven bepaalde fouten vaak terugkomen:
Geen rekening houden met schenkingen uit het verleden
Vergeten dat ook levensverzekeringen onder omstandigheden meetellen
Onjuiste waardering van een onderneming
Te laat betalen waardoor rente verschuldigd wordt
De Belastingdienst kan belastingrente in rekening brengen als de aanslag later wordt vastgesteld. Ook dat is een reden om niet eindeloos te wachten, ondanks de langere termijn.
Wat betekent dit voor jouw situatie?
Het belangrijkste om te onthouden is dit: de nieuwe regels geven tijd, maar geen vrijbrief om niets te doen.
Zodra er sprake is van een overlijden, is het verstandig om:
Het testament op te vragen
Een overzicht van bezittingen en schulden te maken
De vrijstellingen en tarieven te controleren
Te bepalen wie de aangifte op zich neemt
Door dat gestructureerd aan te pakken, voorkom je verrassingen.
Een kleine maar waardevolle verandering
De verlenging van acht naar twintig maanden lijkt misschien een technische wetswijziging. Maar in de praktijk kan het duizenden euro’s verschil maken en vooral veel stress besparen.
Erfbelasting blijft een gevoelig onderwerp. Niemand praat graag over geld als het om een verlies gaat. Maar juist in die periode is zorgvuldigheid belangrijk.
De nieuwe regeling geeft nabestaanden meer tijd om weloverwogen keuzes te maken. En dat is in een toch al moeilijke periode misschien wel het grootste voordeel van allemaal.
