Eenzaamheid op latere leeftijd is een probleem dat vaak langzaam ontstaat. Het begint niet van de ene op de andere dag. Kleine gewoontes lijken jarenlang onschuldig. Toch kunnen juist die patronen later grote gevolgen hebben. Wat je vandaag doet, bepaalt meer dan je denkt.
We denken vaak dat gezond eten, bewegen en een hobby genoeg zijn voor een goed leven. Dat helpt zeker, maar het is niet alles. Verbinding met andere mensen is minstens zo belangrijk. Zonder echte contacten voel je je sneller leeg.
In Nederland voelt bijna één op de tien mensen boven de 65 zich sterk emotioneel eenzaam. Ook sociale eenzaamheid komt veel voor. Dat betekent dat mensen te weinig contact hebben met anderen. Die cijfers stijgen elk jaar.
Hoe eenzaamheid langzaam groeit
Psycholoog Lennard Toma deed jarenlang onderzoek naar eenzaamheid. Voor zijn boek over deze tijd keek hij naar patronen die een rol spelen. Hij zag dat gedrag op jongere leeftijd vaak doorwerkt naar later.
Mensen die zich jong al afsluiten, lopen meer risico op eenzaamheid. Wie weinig deelt of zich terugtrekt, maakt minder verbinding. Dat werkt twee kanten op. Je zoekt zelf minder contact en anderen zoeken jou minder snel op.
Als iemand vaak somber of afstandelijk overkomt, haken mensen soms af. Niet uit onwil, maar omdat het lastig voelt. Zo ontstaat langzaam een patroon van minder contact. Dat kan jaren doorgaan zonder dat je het doorhebt.
Eenzaamheid ontstaat dus niet alleen door verlies of ouderdom. Het groeit vaak vanuit gewoontes. Daarom is het belangrijk om op tijd stil te staan bij hoe je met anderen omgaat.
Kinderloos en sterk zelfstandig
Volgens Toma speelt kinderloosheid ook een rol bij eenzaamheid op latere leeftijd. Kinderen en kleinkinderen zorgen vaak voor vanzelfsprekend contact. Ze brengen bezoek en betrekken ouderen bij hun leven.
Als leeftijdsgenoten overlijden, wordt die jongere generatie nog belangrijker. Zonder kinderen kan dat contact ontbreken. Dat betekent niet dat kinderloze mensen automatisch eenzaam zijn. Wel is het een extra risicofactor.
Ook mensen die na een scheiding alleen blijven, lopen meer risico. Zeker als ze gewend zijn alles zelf te doen. In onze samenleving ligt de nadruk sterk op zelfstandigheid.
We leren dat we onszelf moeten redden. Hulp vragen voelt soms zwak. Vroeger leefden mensen meer in hechte gemeenschappen. Nu is het leven individueler geworden.
Zelfs kleine dingen laten dat zien. Iedereen leeft in zijn eigen bubbel. We krijgen andere nieuwsberichten en andere informatie. Daardoor delen we minder vanzelfsprekende ervaringen met elkaar.
De betekenis van eenzaamheid
Eenzaamheid heeft volgens Toma een duidelijke functie. Het is een signaal van je lichaam en geest. Net zoals honger aangeeft dat je moet eten. Het gevoel zegt dat je behoefte hebt aan contact.
Op korte termijn is dat gevoel normaal. Het helpt je om actie te ondernemen. Maar als het lang blijft, wordt het schadelijk. Langdurige eenzaamheid kan grote invloed hebben op je gezondheid.
Het probleem is dat eenzaamheid zichzelf kan versterken. Wie zich schaamt voor dat gevoel, trekt zich sneller terug. Daardoor wordt het contact nog minder.
Veel mensen vinden het lastig om te vragen om gezelschap. Ze willen niet overkomen als afhankelijk. Dat maakt het moeilijk om die vicieuze cirkel te doorbreken.
Daarnaast denken we vaak dat contact wederkerig moet zijn. Als jij steeds degene bent die vraagt om af te spreken, kun je gaan twijfelen. Je denkt misschien dat de ander geen zin heeft.
Toch is dat vaak niet waar. Sommige mensen nemen minder initiatief, maar vinden contact wel fijn. Het kan simpelweg sociale luiheid zijn. Regelmatig afspreken helpt juist enorm. Het geeft structuur en iets om naar uit te kijken.
Wat je zelf kunt doen
Toma adviseert om niet te wachten tot anderen contact zoeken. Durf zelf het initiatief te nemen. Veel mensen vinden het prettig als jij hen uitnodigt. We zijn sociale wezens en hebben elkaar nodig.
Je hoeft geen grote vriendengroep te hebben. Kwaliteit is belangrijker dan hoeveelheid. Een paar mensen met wie je je echt verbonden voelt, maken al verschil.
Relaties vragen tijd en aandacht. Dat betekent soms investeren zonder direct iets terug te verwachten. Een kaartje sturen of even bellen kan al veel doen.
Bel bijvoorbeeld iemand om te feliciteren in plaats van alleen een bericht te sturen. Dat kleine extra gebaar maakt contact persoonlijker. Mensen voelen zich gezien en gewaardeerd.
Ook buren groeten heeft effect. Even hallo zeggen op straat lijkt klein. Toch kan dat voor iemand veel betekenen. Zeker als iemand zich al langere tijd alleen voelt.
Een glimlach of korte vraag hoe het gaat, kan de dag van iemand veranderen. Het kost weinig moeite, maar heeft veel impact. Zo bouw je langzaam aan meer verbondenheid.
Werken aan jezelf
Een belangrijk punt is leren om oké te zijn met jezelf. Wie zich zeker voelt, maakt makkelijker contact. Je bent dan minder bang om afgewezen te worden.
Als je merkt dat dit lastig is, kan praten met een psycholoog helpen. Het is nooit te laat om aan jezelf te werken. Zelfvertrouwen zorgt ervoor dat je minder snel denkt dat je een last bent.
Wie stevig in zijn schoenen staat, durft vaker initiatief te nemen. Dat vergroot de kans op waardevolle relaties. Zo doorbreek je patronen die anders jaren blijven bestaan.
Eenzaamheid is dus geen zwakte, maar een signaal. Het vertelt je dat je verbinding nodig hebt. Door kleine stappen te zetten, kun je dat gevoel verminderen.
Wat je vandaag doet in contact met anderen, werkt door in de toekomst. Kleine gebaren bouwen aan een groter netwerk. En juist dat netwerk maakt het verschil op latere leeftijd.
Bron: Margriet
