Het eerste kabinet onder leiding van D66 is nog maar kort bezig. Toch lijkt de politieke situatie nu al ingewikkeld. De regering bestaat uit D66, VVD en CDA. Samen vormen zij een minderheidskabinet zonder vaste meerderheid in de Tweede Kamer. Daardoor moeten ze voortdurend steun zoeken bij andere partijen.
Premier Rob Jetten gebruikte tijdens de verkiezingscampagne vaak de slogan “Het kan wél”. Daarmee wilde hij laten zien dat verandering mogelijk is. In de praktijk blijkt regeren echter veel ingewikkelder dan campagne voeren. Verschillende plannen van het kabinet lopen al snel tegen problemen aan.
De coalitiepartijen moeten voor elk voorstel onderhandelen met de oppositie. Zonder steun van andere partijen kan beleid namelijk niet worden uitgevoerd. Dat zorgt voor vertraging en soms ook frustratie binnen de regering. Sommige plannen worden aangepast, terwijl andere voorlopig worden uitgesteld.
Moeizame start van het kabinet
Het kabinet presenteerde een regeerakkoord met de titel “Aan de slag”. Daarmee wilden de partijen laten zien dat ze snel wilden beginnen met hun plannen. Toch blijkt de uitvoering lastiger dan verwacht. De politieke realiteit maakt duidelijk dat veel voorstellen niet eenvoudig door de Kamer komen.
Omdat de coalitie geen meerderheid heeft, is elke stemming onzeker. De regering moet telkens steun zoeken bij partijen buiten de coalitie. Soms lukt dat, maar vaak ook niet. Daardoor worden voorstellen regelmatig aangepast of opnieuw besproken.
Binnen de coalitie ontstaan ook meningsverschillen. De partijen hebben soms verschillende ideeën over beleid en prioriteiten. Dat kan leiden tot spanningen tijdens overleg. Politieke samenwerking vraagt daardoor veel geduld en onderhandelingen.
Analisten zeggen dat dit vaker voorkomt bij minderheidskabinetten. Zonder vaste meerderheid moet elke beslissing zorgvuldig worden voorbereid. Dat kost meer tijd dan bij een regering met een ruime meerderheid.
Discussie over de AOW
Een van de plannen die veel discussie opleverde gaat over de AOW-leeftijd. Het kabinet wilde onderzoeken of deze leeftijd vanaf 2033 sneller kan stijgen. Dat voorstel zorgde direct voor kritiek van verschillende organisaties. Vooral vakbonden en werkgevers reageerden terughoudend.
Zij vinden dat zulke veranderingen grote gevolgen hebben voor werknemers. Daarom moet volgens hen eerst goed worden onderzocht wat de impact is. Het kabinet besloot daarom het onderwerp voorlopig te parkeren. De discussie wordt nu verder gevoerd binnen de Sociaal-Economische Raad.
In deze raad zitten vertegenwoordigers van werkgevers, vakbonden en onafhankelijke deskundigen. Zij geven advies over belangrijke economische en sociale onderwerpen. Het kabinet hoopt dat hun advies helpt bij het nemen van een besluit.
Sommige politici vinden het uitstellen van het plan teleurstellend. Zij hadden gehoopt dat het kabinet sneller duidelijkheid zou geven. Toch komt het vaker voor dat regeringen eerst advies vragen bij ingewikkelde onderwerpen.
Ophef over zwangerschapsuitkering
Ook een ander voorstel zorgde voor politieke onrust. Het ging om plannen om de zwangerschapsuitkering te verlagen. Volgens de coalitie was dat nodig om geld te besparen binnen de begroting. Het voorstel leidde echter tot veel kritiek van verschillende partijen.
Binnen de coalitie ontstond zelfs een onverwachte wending. D66-fractievoorzitter Jan Paternotte gaf aan dat zijn partij het voorstel toch niet wilde steunen. Dat besluit kwam voor de andere coalitiepartijen als een verrassing. Zij hadden verwacht dat de plannen gezamenlijk zouden worden verdedigd.
De VVD en het CDA reageerden kritisch op deze verandering. Zij vonden dat belangrijke beslissingen eerst binnen de coalitie besproken moeten worden. Door de plotselinge wijziging ontstond irritatie tussen de partijen.
Nu moet er opnieuw gezocht worden naar een oplossing. De coalitie wil het financiële gat dat ontstaat alsnog opvullen. Daarom wordt er gewerkt aan een alternatief voorstel.
Problemen rond zorg en belastingen
Naast deze onderwerpen speelt er nog meer discussie over beleid. Zo was er een voorstel om flink te besparen op de zorg. Het plan ging over een besparing van ongeveer tien miljard euro. Volgens critici zou dat vooral kwetsbare groepen kunnen raken.
Mensen met een chronische ziekte of beperking zouden mogelijk gevolgen merken van zulke bezuinigingen. Daarom ontstond er veel weerstand in de Kamer. Een motie van de ChristenUnie zorgde ervoor dat het voorstel voorlopig werd tegengehouden.
Ook een ander plan leidde tot debat in de politiek. Het kabinet wil extra geld vrijmaken voor defensie. Om dat te betalen werd een nieuwe belasting voorgesteld.
De regering noemt deze belasting een vrijheidsbijdrage. Het idee is dat burgers daarmee bijdragen aan veiligheid en bescherming. Toch vinden veel partijen dat het voorstel nog onvoldoende is uitgewerkt.
Economische zorgen en politieke druk
Naast politieke discussies zijn er ook zorgen over de economie. Het Centraal Planbureau heeft gewaarschuwd voor mogelijke risico’s. De inflatie blijft namelijk relatief hoog en kan de economie onder druk zetten.
Internationale spanningen spelen daarbij ook een rol. Conflicten en onzekerheid in de wereld kunnen invloed hebben op prijzen en handel. Dat maakt het voor de regering moeilijker om economische plannen uit te voeren.
Richting Prinsjesdag moet het kabinet een nieuwe begroting presenteren. Daarin moet duidelijk worden waar het geld vandaan komt. Tegelijk moeten veel plannen worden aangepast om steun te krijgen in de Kamer.
Dat betekent dat er intensief moet worden onderhandeld met verschillende partijen. Sommige politici vergelijken deze situatie met een permanente onderhandeling. Besluiten komen vaak pas na lange gesprekken tot stand.
GroenLinks-leider Jesse Klaver merkte op dat het soms lijkt op een voortdurende formatieperiode. Daarmee bedoelt hij dat partijen steeds opnieuw moeten zoeken naar overeenstemming.
De komende maanden zullen belangrijk zijn voor het kabinet. Dan moet blijken of de coalitie ondanks alle uitdagingen resultaten kan boeken. Minderheidskabinetten kunnen soms verrassend lang standhouden, maar dat vraagt veel politieke samenwerking.
Voorlopig blijft de situatie dus spannend in Den Haag. Zowel coalitie als oppositie kijken kritisch naar de plannen van de regering. Of het kabinet uiteindelijk succesvol wordt, zal pas later duidelijk worden. Eén ding staat vast: regeren zonder meerderheid is een complexe taak.
Bron: De Dagelijkse Standaard
