Steeds meer mensen kiezen tegenwoordig voor een e-reader. Dat is begrijpelijk, want zo’n apparaat is klein en makkelijk mee te nemen. Tijdens een vakantie hoef je geen zware stapel boeken meer in jouw koffer te stoppen. Op één e-reader passen vaak honderden verschillende titels. Toch kan een gewoon papieren boek in sommige situaties een betere keuze zijn.
Dat verschil heeft vooral te maken met het lezen vanaf een scherm. Een papieren boek geeft zelf geen licht af. Veel tablets en sommige e-readers doen dat wel. Dat licht kan invloed hebben op jouw ogen, concentratie en nachtrust. Vooral wanneer je vlak voor het slapen nog graag enkele hoofdstukken leest.
Slechter slapen door een scherm
Amerikaanse onderzoekers bekeken wat lezen vanaf een scherm met de nachtrust doet. Voor het onderzoek werden twaalf proefpersonen gevolgd. Zij lazen vijf avonden voor het slapen vanaf een tablet. Daarna lazen zij vijf avonden uit een gewoon papieren boek. De onderzoekers vergeleken vervolgens hun slaap en vermoeidheid.
Na het lezen vanaf de tablet vielen de deelnemers minder snel in slaap. Zij lagen dus langer wakker voordat ze uiteindelijk sliepen. Ook voelden zij zich de volgende ochtend vermoeider. Na het lezen uit een papieren boek waren die gevolgen kleiner. Het gebruikte scherm leek daarmee invloed te hebben op hun slaapritme.
Volgens de onderzoekers heeft dit vooral te maken met blauw licht. Dat licht komt onder meer uit telefoons, tablets en verschillende beeldschermen. Blauw licht kan het lichaam het signaal geven dat het nog dag is. Daardoor kan jouw lichaam minder snel overschakelen naar de nacht. Je voelt je dan mogelijk langer wakker.
Blauw licht heeft ook invloed op de aanmaak van melatonine. Dit hormoon helpt jouw lichaam om slaperig te worden. Wanneer de productie wordt verstoord, kan inslapen lastiger worden. Ook de kwaliteit van jouw slaap kan hierdoor achteruitgaan. Je kunt daardoor de volgende dag minder uitgerust wakker worden.
Niet iedere e-reader geeft evenveel blauw licht af. Sommige apparaten gebruiken alleen een eenvoudige schermverlichting. Andere modellen hebben een warmere avondstand. Toch kunnen veel e-readers nog steeds blauw licht uitstralen. Dat kan vooral vervelend zijn wanneer je vlak voor bed leest.
Een tablet is geen echte e-reader
Bij het Amerikaanse onderzoek werd een iPad gebruikt. Dat apparaat is officieel een tablet en geen echte e-reader. Een tablet gebruikt meestal een helder led-scherm. Zo’n scherm lijkt meer op het beeldscherm van een telefoon. Het licht wordt rechtstreeks richting jouw ogen gestuurd.
Een e-reader werkt meestal met digitale inkt. Deze techniek wordt ook wel elektronische inkt genoemd. De letters lijken daardoor meer op tekst op echt papier. Het scherm hoeft niet voortdurend fel licht uit te stralen. Hierdoor is lezen vaak rustiger voor jouw ogen.
Toch betekent dit niet dat iedere e-reader automatisch beter is voor jouw nachtrust. Veel nieuwe modellen hebben ingebouwde verlichting. Daardoor kun je ook in een donkere kamer blijven lezen. Die verlichting kan alsnog blauw licht bevatten. Het verschil met een tablet is dus niet altijd volledig verdwenen.
Onderzoekers verwachten daarom dat sommige e-readers ook invloed kunnen hebben op de slaap. Hoe groot dat effect is, verschilt waarschijnlijk per apparaat. Ook de helderheid van het scherm kan een rol spelen. Daarnaast maakt het uit hoelang je voor het slapen blijft lezen.
Wil je ’s avonds toch een e-reader gebruiken, zet de helderheid dan lager. Kies bij voorkeur ook voor een warme lichtstand. Daarbij wordt het blauwe licht zoveel mogelijk verminderd. Sommige apparaten passen de schermkleur automatisch aan. Het scherm wordt dan in de avond geler of warmer.
Papier kan beter blijven hangen
Een papieren boek kan mogelijk ook helpen om informatie beter te onthouden. Noorse wetenschappers onderzochten in 2013 het verschil tussen lezen vanaf papier en een scherm. Deelnemers kregen teksten in verschillende vormen aangeboden. Daarna werd bekeken hoeveel informatie zij hadden onthouden.
Uit het onderzoek bleek dat teksten op papier beter konden blijven hangen. Lezers konden de inhoud vaak eenvoudiger terughalen. Ook de volgorde van gebeurtenissen werd soms beter onthouden. Bij digitale teksten bleek dat voor sommige deelnemers lastiger te zijn.
Een mogelijke reden is dat een papieren boek een duidelijke indeling heeft. Je voelt hoeveel pagina’s je al hebt gelezen. Ook zie je hoeveel bladzijden er nog over zijn. Daardoor krijgt informatie als het ware een vaste plaats. Je weet bijvoorbeeld dat iets linksboven op een pagina stond.
Bij een e-reader ziet iedere digitale pagina er ongeveer hetzelfde uit. De tekst schuift steeds door op hetzelfde scherm. Daardoor zijn er minder zichtbare herkenningspunten. Dat kan het lastiger maken om informatie te plaatsen. Toch verschilt dit natuurlijk sterk per persoon.
Het onderzoek zegt niet dat lezen vanaf een e-reader slecht is. Veel mensen begrijpen digitale teksten namelijk zonder problemen. Ook is niet duidelijk of papier voor meer leesplezier zorgt. Sommige lezers vinden een e-reader juist prettiger. Anderen genieten meer van het omslaan van echte pagina’s.
Wat is beter voor het milieu?
Ook op het gebied van duurzaamheid zijn er verschillen. Welke keuze beter is, hangt vooral af van hoeveel boeken je leest. Een e-reader moet eerst worden gemaakt. Daarvoor zijn verschillende grondstoffen nodig. Denk bijvoorbeeld aan plastic, metaal, glas en onderdelen voor de batterij.
Het winnen en verwerken van deze materialen belast het milieu. Ook de productie van het apparaat kost veel energie. Daarna moet de e-reader worden vervoerd en opgeladen. Uiteindelijk moet het apparaat ook worden gerecycled. Dat lukt niet altijd volledig.
Bij een papieren boek spelen weer andere milieuproblemen. Voor papier zijn bomen en andere grondstoffen nodig. Ook wordt tijdens de productie veel water gebruikt. Daarnaast kost het drukken, vervoeren en opslaan van boeken energie. Wel is papier meestal eenvoudiger te recyclen.
Vergelijk je één papieren boek met één nieuwe e-reader, dan wint papier meestal. Een e-reader is namelijk bedoeld om veel boeken op te lezen. Daardoor wordt de milieubelasting over meerdere titels verdeeld. Hoe meer digitale boeken je leest, hoe gunstiger de vergelijking wordt.
Volgens consumentenprogramma Kassa ligt het omslagpunt bij ongeveer dertig tot zestig boeken. Daarbij gaat het om papieren boeken die je slechts één keer leest. Vanaf dat aantal kan een e-reader milieuvriendelijker worden. Dit hangt wel af van het model en de gebruiksduur.
Lees je een papieren boek twee keer, dan verandert de berekening. Hetzelfde geldt wanneer je boeken uitleent aan vrienden of familie. Ook tweedehands boeken hebben vaak een kleinere milieubelasting. In zulke gevallen ligt het omslagpunt veel hoger.
Je moet dan ongeveer zestig tot honderdtwintig boeken digitaal lezen. Pas daarna kan een e-reader gunstiger uitpakken. Gebruik je het apparaat jarenlang, dan wordt die kans groter. Koop je vaak een nieuw model, dan verdwijnt een deel van dat voordeel.
Bron: Margriet
