De lucht wordt donker, de wind trekt aan en in de verte klinkt de eerste donder. Veel mensen sluiten snel de ramen. Toch vergeten zij vaak dat ook elektrische apparaten gevaar lopen tijdens onweer. Een blikseminslag hoeft daarvoor niet rechtstreeks jouw woning te raken. Ook een inslag in de buurt kan een plotselinge spanningspiek veroorzaken. Die piek kan via het stroomnet, een internetkabel of een antennekabel jouw huis binnenkomen.
Apparaten die uitgeschakeld zijn, blijven kwetsbaar wanneer de stekker nog in het stopcontact zit. Vooral moderne elektronica bevat gevoelige onderdelen die slecht tegen overspanning kunnen. Het KNMI adviseert daarom om bij zware onweersbuien stekkers uit stopcontacten te halen. Je hoeft echter niet tijdens iedere onweersbui het hele huis leeg te trekken. Sommige apparaten verdienen meer aandacht dan andere. Bovendien moet je de stekkers verwijderen voordat het onweer werkelijk boven jouw woning hangt.
Deze apparaten kun je beter loskoppelen
De televisie is een van de eerste apparaten die je beter loskoppelt. Moderne televisies bevatten veel gevoelige elektronica. Een stevige spanningspiek kan de voeding, het beeldscherm of de aansluitingen beschadigen. Haal niet alleen de stroomstekker uit het stopcontact. Verwijder bij voorkeur ook de antenne- of coaxkabel. Overspanning kan namelijk via verschillende geleidende kabels een woning binnenkomen.
Hetzelfde geldt voor een spelcomputer, soundbar, mediaspeler en digitale televisieontvanger. Vaak zijn deze apparaten met elkaar verbonden. Een piek kan daardoor meerdere onderdelen van dezelfde installatie beschadigen. Ook desktopcomputers en beeldschermen zijn gevoelig. Een computer hoeft niet ingeschakeld te zijn om schade op te lopen. Zolang de stekker verbonden blijft, kan overspanning de voeding en andere onderdelen bereiken.
Sla belangrijke documenten regelmatig op in een veilige back-up. Schakel de computer bij naderend onweer volledig uit. Trek daarna de stekkers van de computer, monitor, printer en externe harde schijven uit het stopcontact. Laptops lopen minder gevaar wanneer ze alleen op hun accu werken. Haal tijdens het onweer wel de oplader uit het stopcontact. Laat de laptop tijdelijk zonder netvoeding werken.
Vergeet modem en router niet
Een modem of router blijft meestal dag en nacht ingeschakeld. Daardoor wordt dit apparaat gemakkelijk vergeten. Toch bevat ook een router kwetsbare elektronica die door overspanning beschadigd kan raken. Trek bij zwaar onweer niet alleen de stroomstekker uit het stopcontact. Verwijder indien mogelijk ook de telefoon-, coax- of netwerkkabel. Een stroompiek kan namelijk ook via deze verbindingen binnenkomen.
Heb je glasvezel, dan is het risico via de glasvezelkabel kleiner. Glasvezel geleidt zelf geen elektriciteit. De aangesloten apparatuur gebruikt echter wel stroom en blijft daardoor kwetsbaar via het stopcontact. Slimme apparaten verdienen eveneens aandacht. Denk aan slimme speakers, beveiligingscamera’s, deurbellen, hubs en streamingkastjes. Deze apparaten lijken soms uitgeschakeld, maar staan meestal voortdurend stand-by.
Ook opladers kunnen beter uit het stopcontact. Dat geldt voor telefoonladers, laptopladers en opladers van elektrisch gereedschap. Het aangesloten apparaat kan beschadigd raken, terwijl ook de oplader zelf defect kan gaan. Trek bovendien ongebruikte opladers buiten onweersbuien uit het stopcontact. Een oplader kan warmte produceren, zelfs wanneer er geen telefoon aan hangt. Beschadigde of ondeugdelijke laders kunnen daarnaast brandgevaar opleveren.
Kleine keukenapparaten zijn gemakkelijk los te koppelen
Veel kleine keukenapparaten blijven standaard aangesloten. Denk aan een koffiezetapparaat, waterkoker, airfryer, broodrooster en magnetron. Ook deze apparaten kunnen door een plotselinge spanningspiek beschadigd raken. Je hoeft ze niet allemaal direct los te koppelen bij een klein buitje. Bij aangekondigd zwaar onweer is dat wel verstandig. Vooral dure apparaten met digitale schermen en elektronische bedieningspanelen zijn gevoelig.
LEES OOK:Dit is de reden waarom je nooit met blote ogen naar een zonsverduistering moet kijken
Een eenvoudige waterkoker bevat minder kwetsbare elektronica dan een luxe koffiemachine. Toch kan ook een simpel apparaat defect raken. Het verwijderen van de stekker kost slechts enkele seconden. Bij ingebouwde apparatuur ligt dat ingewikkelder. De stekker van een oven of vaatwasser is vaak moeilijk bereikbaar. Sommige apparaten hebben zelfs een vaste aansluiting en kunnen niet eenvoudig worden losgekoppeld.
Ga tijdens onweer niet achter zware apparaten kruipen om alsnog bij een stopcontact te komen. Daarmee kun je jezelf juist in gevaar brengen. Regel dit vooraf wanneer zware onweersbuien worden voorspeld. Koelkasten en vriezers worden meestal aangesloten gelaten. De inhoud moet namelijk koud blijven en de stekker is vaak lastig bereikbaar. Dat betekent niet dat deze apparaten volledig beschermd zijn tegen bliksemschade.
Een koelkast kan eveneens beschadigd raken door overspanning. Wie regelmatig problemen door bliksem ervaart, kan een elektricien naar aanvullende beveiliging laten kijken. Trek de stekker alleen vooraf uit wanneer dat veilig en praktisch mogelijk is.
Een gewone stekkerdoos biedt weinig zekerheid
Veel mensen denken dat een stekkerdoos apparaten automatisch tegen bliksem beschermt. Een normale stekkerdoos verdeelt echter alleen de stroom. Deze biedt geen speciale bescherming tegen overspanning. Er bestaan stekkerdozen met ingebouwde overspanningsbeveiliging. Die kunnen kleinere spanningspieken opvangen. Tegen een directe of zeer krachtige blikseminslag bieden ze echter geen volledige garantie.
Ook wanneer je zo’n stekkerdoos gebruikt, blijft loskoppelen de veiligste keuze. Trek daarbij de stekker van de volledige stekkerdoos uit het stopcontact. Alleen de aan-uitknop uitschakelen is onvoldoende. Overspanning kan via meerdere geleidende leidingen een gebouw binnendringen. Zelfs een bliksemontlading op grotere afstand kan schade veroorzaken. Het Verbond van Verzekeraars adviseert daarom professionele beveiliging voor belangrijke installaties en apparatuur.
Een erkende installateur kan overspanningsbeveiliging in de meterkast plaatsen. Deze oplossing wordt vooral interessant bij veel dure elektronica, zonnepanelen, een warmtepomp of een uitgebreide thuisinstallatie. Zo’n beveiliging vermindert het risico, maar voorkomt niet iedere vorm van schade. Bij naderend zwaar onweer blijft het verstandig om losse, waardevolle apparaten fysiek van het stroomnet te scheiden.
Trek stekkers altijd ruim vóór de bui eruit
Wacht niet totdat de bliksem vlak boven jouw woning te zien is. Het aanraken van stopcontacten en kabels tijdens een actieve onweersbui is geen goed idee. Bereid jouw woning voor zodra het onweer wordt voorspeld. Begin met de duurste en gevoeligste apparatuur. Denk aan televisies, computers, spelcomputers, modems, routers en slimme apparaten. Koppel daarna gemakkelijk bereikbare keukenapparaten en opladers los.
Blijf tijdens de bui binnen en houd afstand van open ramen. Gebruik liever geen apparaten met een kabelverbinding naar buiten. Draadloze apparaten op een accu kun je doorgaans blijven gebruiken. Wacht na de laatste donderslag nog enige tijd voordat je alles opnieuw aansluit. Een bui kan tijdelijk lijken weg te trekken en daarna terugkeren. Controleer daarom eerst de actuele neerslag- en onweersradar.
Zet apparaten na afloop niet allemaal tegelijk aan. Sluit ze rustig één voor één aan. Merk je een brandlucht, storing of beschadiging, gebruik het apparaat dan niet meer. Heb je na een onweersbui geen stroom of werken meerdere apparaten niet? Controleer eerst veilig de groepenkast. Neem bij twijfel contact op met de netbeheerder of een erkende elektricien.
Bron: welingelichtekringen
