Wetenschappers waarschuwen voor een opvallende slaapstoornis die bij een kleine groep oudere mensen voorkomt. Deze gewoonte kan een vroeg signaal zijn van dementie. Het gaat om een aandoening die vaak onopgemerkt blijft. Toch kan ze jaren vóór andere klachten al aanwezig zijn.
Een bijzondere slaapstoornis
Onderzoekers van het Seoul National University Bundang Hospital deden onderzoek naar een specifieke slaapstoornis. Die stoornis heet Isolated REM Sleep Behaviour Disorder, afgekort iRBD. Ongeveer twee procent van de oudere volwassenen heeft hiermee te maken.
Mensen met iRBD gedragen zich tijdens hun slaap anders dan normaal. Ze bewegen en praten terwijl ze dromen. Dat gebeurt tijdens de zogenoemde REM-slaap. Dit is de fase waarin je het meest intens droomt.
Normaal gesproken is je lichaam tijdens deze slaapfase verlamd. Je hersenen zijn actief, maar je spieren doen niets. Dat is een beschermingsmechanisme. Zo voorkom je dat je dromen echt uitvoert.
Bij mensen met iRBD werkt die verlamming niet goed. Hun lichaam reageert wél op wat ze dromen. Daardoor kunnen ze bewegen, roepen of zelfs uit bed springen.
Wat gebeurt er tijdens REM-slaap
REM-slaap is een belangrijk onderdeel van een goede nachtrust. Je ogen bewegen snel onder je oogleden. Je hersenen verwerken herinneringen en emoties. Deze fase is essentieel voor je mentale gezondheid.
Tijdens REM-slaap zijn je arm- en beenspieren normaal gesproken uitgeschakeld. Dat voorkomt gevaarlijke situaties. Je droomt, maar blijft rustig liggen. Dat is bij de meeste mensen het geval.
Bij iRBD is dat anders. De spieren blijven actief. Daardoor kunnen dromen letterlijk worden nagespeeld. Dat kan variëren van praten tot heftig bewegen.
Sommige mensen lachen of schreeuwen in hun slaap. Anderen maken slaande of trappende bewegingen. Dat kan gevaarlijk zijn, vooral voor iemand die naast hen ligt.
Gevaar voor jezelf en anderen
iRBD is niet alleen opvallend, maar ook risicovol. Mensen kunnen zichzelf verwonden tijdens hun slaap. Denk aan blauwe plekken, snijwonden of vallen uit bed.
Ook bedpartners lopen risico. Zij kunnen onbedoeld worden geraakt door armen of benen. Soms krijgen zij klappen of schoppen zonder waarschuwing. Dat gebeurt terwijl de ander slaapt.
Veel mensen weten niet dat ze deze stoornis hebben. Ze slapen op het moment dat de klachten optreden. Daardoor blijven de signalen vaak lang onopgemerkt.
Vaak is een partner degene die het gedrag als eerste ziet. Alleen slapen maakt het lastiger om de stoornis te herkennen.
Verband met achteruitgang van het brein
De onderzoekers volgden 162 mensen met iRBD. Zij ondergingen samen 318 uitgebreide testen. Deze testen keken naar geheugen, aandacht en denksnelheid.
De deelnemers hadden een gemiddelde leeftijd van 65 jaar. Ze werden ruim zeven jaar gevolgd. In die periode zagen onderzoekers een geleidelijke achteruitgang van cognitieve functies.
Vooral aandacht en werkgeheugen gingen achteruit. Ook het algemene geheugen werd minder sterk. Deze daling was duidelijk zichtbaar over meerdere jaren.
De onderzoekers spreken van een lineair patroon. Dat betekent dat de achteruitgang langzaam maar constant verliep. Het was geen plotselinge verandering.
Verschillen tussen mannen en vrouwen
In het onderzoek zagen wetenschappers een verschil tussen mannen en vrouwen. Mannen met iRBD lieten een sterkere achteruitgang zien. Vooral hun aandacht en geheugen namen af.
Bij vrouwen was de achteruitgang beperkter. Dat betekent niet dat zij geen risico lopen. Het verloop lijkt alleen minder uitgesproken.
Waarom dit verschil bestaat, is nog niet duidelijk. Mogelijk spelen hormonen of leefstijl een rol. Daar is vervolgonderzoek voor nodig.
De onderzoekers benadrukken dat dit een van de eerste studies is met een lange opvolgperiode. Eerdere onderzoeken waren kleiner en duurden korter.
iRBD en neurologische ziekten
iRBD staat niet op zichzelf. Het komt vaak voor bij mensen met bepaalde hersenziekten. Ongeveer de helft van de mensen met Parkinson heeft ook iRBD.
Bij Lewy body dementie ligt dat percentage nog hoger. Tachtig procent van deze patiënten heeft iRBD. Bij Multiple System Atrophy komt het bijna altijd voor.
Opvallend is dat iRBD vaak jaren eerder begint. Bij sommige ziekten verschijnt het symptoom lang vóór andere klachten. Dat maakt het mogelijk een vroeg waarschuwingssignaal.
Bij Lewy body dementie kan iRBD zelfs tien jaar eerder optreden. Dat biedt kansen voor vroegere herkenning en begeleiding.
Waarschuwingssignalen om op te letten
Veel mensen met iRBD merken het zelf niet. Toch zijn er signalen die kunnen wijzen op de stoornis. Zeer levendige dromen zijn een belangrijk teken.
Ook onverklaarbare verwondingen kunnen een signaal zijn. Denk aan blauwe plekken zonder duidelijke oorzaak. Uit bed vallen tijdens de slaap is ook verdacht.
Als je partner vaak beweegt of praat tijdens dromen, is dat opvallend. Zeker als dit regelmatig gebeurt. Dan is het verstandig om dit serieus te nemen.
Een bedpartner speelt een belangrijke rol bij het herkennen. Zij zien en horen wat de slaper zelf niet merkt. Dat maakt samen slapen soms veiliger.
Waarom vroege herkenning belangrijk is
Het herkennen van iRBD betekent niet dat iemand zeker dementie krijgt. Wel kan het wijzen op een verhoogd risico. Vroege herkenning geeft tijd om voor te bereiden.
Artsen kunnen extra alert zijn op geheugenklachten. Ook kan begeleiding worden gestart. Dat geeft rust en duidelijkheid.
Daarnaast kunnen veiligheidsmaatregelen worden genomen. Denk aan het aanpassen van de slaapkamer. Zo wordt de kans op letsel kleiner.
De onderzoekers benadrukken dat iRBD serieus genomen moet worden. Het is geen onschuldige slaapstoornis. Het kan een belangrijk signaal zijn van veranderingen in het brein.
Door beter te letten op slaapgedrag kunnen problemen eerder worden gezien. Dat helpt patiënten én hun omgeving.
Bron: LAD BIBLE
