Heb je last van keelpijn, stijve spieren of slapeloze nachten? Dan kan jouw tuin soms verrassend handig zijn. Veel planten zijn namelijk niet alleen mooi om te zien. Sommige soorten worden al eeuwen gebruikt bij kleine, alledaagse klachten. Daarom is een geneeskrachtig hoekje in de tuin of op het balkon zeker het overwegen waard.
Je hoeft daarvoor geen grote tuin of uitgebreide kennis te hebben. Veel bekende kruiden groeien uitstekend in potten en bakken. Denk bijvoorbeeld aan tijm, salie, rozemarijn, lavendel en citroenmelisse. Met de juiste verzorging kun je deze planten zelf oogsten en verwerken. Gebruik ze wel verstandig en zie ze nooit als vervanging voor medische hulp.
Geneeskrachtige planten
Mensen gebruiken planten al eeuwen om hun gezondheid te ondersteunen. Vroeger werkten herboristen en apothekers dagelijks met bladeren, wortels, bloemen, zaden en bessen. Ze maakten daarvan thee, olie, zalf of een tinctuur. Een deel van deze kennis raakte later steeds meer op de achtergrond. Tegenwoordig groeit de belangstelling voor geneeskrachtige planten opnieuw.
Dat is niet vreemd, want veel kruiden zijn eenvoudig te gebruiken. Bij beginnende keelpijn kan bijvoorbeeld warme saliethee prettig aanvoelen. Rozemarijnolie wordt soms gebruikt bij vermoeide of stijve spieren. Citroenmelisse staat bekend als een rustgevend kruid. Zo hoef je niet altijd direct een kant-en-klaar product te kopen.
Toch is voorzichtigheid belangrijk bij het gebruik van planten. De meeste geneeskrachtige kruiden werken mild en vooral ondersteunend. Ze zijn bedoeld voor eenvoudige klachten, zoals verkoudheid, maagzuur, hoofdpijn of een lichte huidirritatie. Ernstige of langdurige klachten vragen altijd om professioneel medisch advies. Blijf daarom niet zelf behandelen wanneer klachten erger worden.
Ook de hoeveelheid die je gebruikt, is belangrijk. Sommige planten kunnen bij verkeerd gebruik schadelijk of zelfs giftig zijn. Andere kruiden passen niet goed bij bepaalde medicijnen. Zwangere vrouwen en mensen met gezondheidsproblemen moeten extra voorzichtig zijn. Gebruik daarom alleen planten waarvan je precies weet wat ze zijn.
Gewoon op het balkon of terras
Voor geneeskrachtige kruiden heb je geen grote achtertuin nodig. Veel soorten groeien prima in potten op een balkon of dakterras. Begin met sterke planten die verschillende toepassingen hebben. Tijm, rozemarijn, salie, lavendel, bieslook en citroenmelisse zijn goede keuzes. Deze kruiden zijn bovendien eenvoudig bij het koken te gebruiken.
Kies potten met voldoende gaten aan de onderkant. Daardoor kan overtollig water gemakkelijk verdwijnen. De meeste kruiden houden namelijk niet van langdurig natte wortels. Vul de potten met luchtige aarde die goed water doorlaat. Een beetje zand of fijn grind kan de grond luchtiger maken.
Zet de planten bij voorkeur op een zonnige en beschutte plaats. Vijf tot zes uur zon per dag is voor veel kruiden ideaal. Geef niet te veel water en laat de grond tussendoor iets opdrogen. Extra plantenvoeding is meestal niet nodig. Veel kruiden groeien juist sterk in wat armere grond.
Door regelmatig te oogsten, blijven de planten compact en gezond. Knip nooit meteen grote delen weg. Geef een plant voldoende tijd om nieuwe bladeren te maken. Gevoelige soorten kun je tijdens koude maanden beschut neerzetten. Sommige potten kun je in de winter tijdelijk naar binnen halen.
Mooie combinaties maken
Geneeskrachtige kruiden hoeven niet apart in een speciaal vak te staan. Je kunt ze goed mengen met vaste planten en eenjarige bloemen. Kijk daarbij vooral naar de behoeften van iedere plant. Planten die evenveel zon en water nodig hebben, passen goed bij elkaar. Zo voorkom je dat één soort te droog of te nat staat.
Lavendel, salie, tijm en rozemarijn houden van warmte en droge grond. Deze kruiden passen daarom goed bij siergrassen en mediterrane planten. Denk aan Toscaanse jasmijn, oleander of andere zonliefhebbers. Ook een vijgenboom, olijfboom of granaatappel kan mooi bij deze groep staan. Samen geven ze de tuin een warme uitstraling.
Veel geneeskrachtige planten bloeien bovendien opvallend kleurrijk. Goudsbloemen hebben heldere gele en oranje bloemen. Lavendel zorgt voor paarse tinten en een herkenbare geur. Rode zonnehoed heeft grote roze bloemen met een donkere kern. Deze soorten trekken vaak ook bijen en vlinders aan.
Je kunt ze combineren met andere kleurige planten. Denk aan duizendblad, gele zonnehoed, rudbeckia of guldenroede. Ook vrouwenmantel, longkruid en dropplant passen goed in een natuurlijke border. Zo ontstaat een tuin die zowel mooi als praktisch is. Je hoeft dus geen saaie kruidentuin aan te leggen.
Munt, kamille en citroenmelisse kunnen tussen eetbare planten groeien. Zet ze bijvoorbeeld bij sla, peterselie of basilicum. Rozemarijn, tijm en salie passen goed bij tomaten en paprika’s. Munt kun je beter in een aparte pot plaatsen. De plant verspreidt zich namelijk snel door de hele tuin.
Oogsten en verwerken
Het oogstmoment heeft invloed op de geur en kracht van kruiden. Veel planten bevatten vlak voor de bloei de meeste werkzame stoffen. Bladeren kun je het beste in de ochtend plukken. Wacht totdat de dauw verdwenen is. Oogst ze wel voordat de felle middagzon begint.
Bloemen pluk je wanneer ze net volledig geopend zijn. Dan zijn ze vaak op hun best. Wortels worden meestal tijdens de herfst uit de grond gehaald. In die periode trekt de plant veel energie naar beneden. Gebruik altijd een schone en scherpe schaar.
Knip nooit meer dan ongeveer een derde van een plant. Anders heeft het kruid moeite om te herstellen. Laat altijd voldoende bladeren en stengels staan. Zo kan de plant opnieuw groeien. Beschadigde of zieke delen kun je beter niet gebruiken.
Voor kruidenthee gebruik je verse of gedroogde bladeren en bloemen. Giet heet water over het kruid, maar gebruik geen kokend water. Laat de thee ongeveer vijf tot tien minuten trekken. Zeef daarna de plantendelen uit het water. Drink niet onbeperkt grote hoeveelheden.
Een tinctuur wordt meestal gemaakt met alcohol, zoals wodka. De alcohol helpt om stoffen uit het kruid te bewaren. Fijngesneden planten blijven enkele weken in de vloeistof staan. Daarna wordt het mengsel gezeefd en donker bewaard. Tincturen worden normaal slechts in kleine hoeveelheden gebruikt.
Het maken van tincturen vraagt wel om extra kennis. Niet ieder kruid is hiervoor geschikt. Ook de juiste verhouding is belangrijk. Begin daarom liever met eenvoudige thee of een kant-en-klare zalf. Laat je bij twijfel adviseren door iemand met verstand van kruiden.
Een basiskruidentuin beginnen
Pepermunt
Pepermunt is een handig kruid bij verschillende kleine klachten. Thee van verse bladeren wordt vaak gedronken bij een onrustige buik. De geur kan ook prettig zijn tijdens een verkoudheid. Pepermunt groeit snel en breidt zich gemakkelijk uit. Zet de plant daarom altijd in een losse pot.
Tijm
Tijm wordt traditioneel gebruikt bij hoest en verkoudheid. Je kunt er thee van maken of het kruid gebruiken in een stoombad. Tijm heeft een sterke geur en bevat natuurlijke stoffen. De plant groeit goed op droge en zonnige plaatsen. Veel onderhoud heeft tijm niet nodig.
Salie
Salie wordt vaak gebruikt bij een gevoelige keel. Van de bladeren kun je thee of een gorgeldrank maken. Ook bij lichte tandvleesklachten wordt salie soms gebruikt. De plant houdt van zon en droge grond. Geef salie daarom niet te veel water.
Rozemarijn
Rozemarijn past goed bij vermoeidheid en stijve spieren. De plant wordt gebruikt in thee, haarspoelingen en verzorgende olie. De sterke geur kan verfrissend en ontspannend aanvoelen. Rozemarijn houdt van warmte en goed doorlatende grond. De plant groeit meestal uitstekend in een ruime pot.
Gebruik rozemarijn niet in grote hoeveelheden tijdens een zwangerschap. Ook mensen met een hoge bloeddruk moeten voorzichtig zijn. Dit geldt vooral bij geconcentreerde producten en olie. Gewoon gebruik tijdens het koken is meestal iets anders. Vraag bij twijfel altijd advies aan een deskundige.
Laurier
Laurier kan als struik of klein boompje worden gekweekt. De bladeren worden soms gebruikt bij een opgeblazen gevoel. Ook kan laurier worden toegevoegd aan een stoombad. De plant groeit langzaam, maar blijft lang mooi. In een grote pot kun je hem goed snoeien.
Citroenmelisse
Citroenmelisse staat bekend om haar frisse citroengeur. Thee van verse bladeren wordt vaak in de avond gedronken. Het kruid kan een ontspannen gevoel geven. Citroenmelisse groeit gemakkelijk en heeft niet de hele dag zon nodig. De plant kan zich wel snel verspreiden.
Lavendel
Lavendel wordt veel gebruikt bij spanning en slaapproblemen. De gedroogde bloemen kunnen in geurzakjes worden gedaan. Ook bestaan er thee, olie en verzorgingsproducten met lavendel. De plant houdt van volle zon en droge aarde. Natte wortels kunnen de plant snel beschadigen.
Goudsbloem
Goudsbloem is een eenvoudige plant voor beginnende tuiniers. De bloemen worden verwerkt in olie en zalf. Zulke producten worden gebruikt bij een droge of geïrriteerde huid. Goudsbloemen groeien gemakkelijk vanuit zaad. Ze blijven vaak maandenlang nieuwe bloemen maken.
Kamille
Kamille is vooral bekend als kruidenthee. De gedroogde bloemen worden gebruikt bij een onrustige buik. Veel mensen drinken kamillethee ook voor het slapengaan. De plant groeit snel vanuit zaad en houdt van zon. Oogst de bloemen zodra ze helemaal geopend zijn.
Rode zonnehoed
Rode zonnehoed heet ook wel Echinacea. Deze sterke plant wordt gebruikt in thee en tincturen. Producten met Echinacea worden vaak tijdens verkoudheid genomen. De plant groeit niet bijzonder snel. Eenmaal gevestigd kan hij jarenlang in de tuin blijven.
Een deel van deze kruiden kun je nog zelf zaaien. Voor sneller resultaat kun je jonge of volwassen planten kopen. Kies bij medicinaal gebruik bij voorkeur voor biologisch gekweekte exemplaren. Zo verklein je de kans op resten van bestrijdingsmiddelen. Gespecialiseerde kruidentuinen verkopen vaak zowel planten als zaden.
Lazy all-in-one dekbed Mousseline – taupe
Geen gedoe meer met losse lagen: met dit lazy dekbed maak je je bed in één keer op.
Alleen online verkrijgbaar voor € 24,95 bij Action